NEDEN VE NİÇİN
“HAYIR”
DİYORUM?..
Yine bir referandumun eşiğine geldik.
Yine bundan önceki anayasa referandumlarında olduğu gibi 16 Nisan 2017 referandumunda da “hayır” diyeceğim.
Yine bundan önceki anayasa referandumlarında olduğu gibi 16 Nisan 2017 referandumunda da “hayır” diyeceğim.
Hayır dememin nedenlerini geçmiş dönemlere bakarak açıklamak
istiyorum.
1961 Anayasası ve 1982 Anayasası darbe anayasalarıdır.
1961 Anayasası 27 Mayıs’tan sonra kabul edildi. Hemen hemen
tamamı Halk Partililerden oluşan ve hiç bir Demokrat Partili üyesi bulunmayan
Kurucu Meclis tarafından yazıldı. Sayısı onları bulan zabıtlarından görüleceği
gibi uzun müzakereler sonrası hazırlandı. Zabıtlar incelendiğinde her kelimenin
üzerinde durulup tartışıldığı görülür. 1961 anayasası bir darbe anayasasıydı. Çok partili rejimi
başlatan ve yerleştiren Demokrat Partiye karşıydı.
Aynı zamanda 27 Mayıs darbesini yapanlara seçimsiz ve ömür
boyu senatörlük sunan, eski cumhurbaşkanlarının seçilmeden ömür boyu yer
bulacağı, cumhuriyetin kurucu anayasalarında bulunmayan Millet Meclisinin
yanında / üstünde bir senato getiriyordu. Anayasanın girişinde “meşruiyetini
kaybetmiş bir iktidar...” diyerek Demokrat Partiyi mahkum ediyordu. Bu
anayasanın kabul edildiği Temmuz 1961’de Yassıada’da kapalı tutulan Demokrat
Parti mensupları hakkında her ne kadar verilecek kararlar önceden belirlenmiş
olsa da mahkeme hükmünü açıklamamıştı. Kararlar Eylül ayında açıklanacaktı.
Bu giriş ile anayasa sadece Yassıada mahkemesini (Yüksek
Adalet Divanını) yönlendirmiş olmuyor, aynı zamanda mahkeme görevini de
üstleniyordu. Yargı sisteminin kırılma noktasını anayasaya eklenen girişinde ve
Yassıada mahkemesinin tutumunda görebiliriz.
27 Mayıs’ta ocak bucak teşkilatlarının kaldırılması da
siyasi hayatımızda kötü neticelere sebep olmuştur.
1961 Anayasası referandumunda “hayır” demek yasaklanmıştı.
Sandık başlarında kırmızı pusula bulamayanların kırmızı kumaş parçalarını
zarflara koydukları da olmuştu. Zarflar öylesine inceydi ki kırmızı oyların
rengi zarfın üstünden belli oluyordu. 1982 Anayasa referandum sürecinde de “hayır” denilmesi için
baskı yapılmıştı. Bugün de “hayır” diyeceklere amansız bir baskı propagandası
sürüyor. Gerçeklerden uzak ve mantıksız söylemler, baskılar darbe dönemlerini
hatırlatıyor.
Her iki darbe dönemini 1960 darbesini ve 1980 darbesini
yakından yaşamış bir kimse olarak bugün içinde bulunduğumuz durumun darbe ortamına
benzediğini söyleyebilirim.
Gerçi bir 15 Temmuz 2016 gecesi yaşandı. Kısa saatler içinde
milletimizin sağ duyusu ve canı pahasına önlendi. Arkasından gelen ortam ise
darbeden silkinmenin huzuru ve rahatlığı getirmesi beklenirken yerini gergin
endişeli bir havaya bıraktı. Etrafımız ateş çemberi ile sarılı iken ülkemizin
öncelikli halletmesi gereken birçok problemleri varken yeni bir anayasa
getirmenin gereği var mıydı? Amaç nedir? Anayasa değişikliğini getirenlere
başta sorulan bu soruya demagojiye sapmadan “iki başlılık” vs. gibi inandırıcı
olmayan, kaçamaklı değil, net ve inandırıcı bir açıklama getirmelerini istemek
vatandaşlık hakkımızdır. Getirilen bu değişiklik ne getiriyor? Ve asıl, ne
götürüyor? Oy vereceklerin önceden bunu bütün açıklığı ile bilmeleri ve
tartmaları lazım. “Çift başlılık” bahanesiyle yola çıkıp bütün yetkileri tek
elde toplayan, tek adamlığa soyundular. “Tek Adam” bir kitabın adıdır.
Asırların ender yetiştirdiği Atatürk bile tek adamlığı aklından geçirmemişti.
Tek adamlık tekliflerini elinin tersi ile reddetmişti. Hangi demokrasilerde tek
adamlık yer bulabilir?
Tarihte oyla diktatörlüğe geçen bir tek Hitler örneği vardır.
Tarihte oyla diktatörlüğe geçen bir tek Hitler örneği vardır.
Anayasa değişikliği adı altında içinde ne olduğu belirsiz
bir paket gibi önümüze konan bu paketin içindeki sistemin! yer yüzünde bir
örneği var mı? Yok. “Yerlilik”miş. “Yerlilik” ve “Millilik”miş. “Hayır”
diyenler bundan ne anlarmış! “Millilik” diyenlerin millilikten ne anladıkları
açık değil. Ama biz Atatürk milliyetçiliğinin millet olmanın, yurttaşlık
duygusunun ne olduğunu, Cumhuriyetin bize kazandırdığı erdemler olduğunu
bilenlerdeniz.
Ümmet olmaktan çıkıp vatandaş olmanın gururunu taşıyoruz.
Ümmet olmaktan çıkıp vatandaş olmanın gururunu taşıyoruz.
1961 ve 1982 anayasaları darbe anayasaları olmalarına rağmen
Cumhuriyetin temel görüşlerine saygılıydı. Bu getirmek istenen değişiklik
birkaç maddeden ibaret görülse de Cumhuriyetimizin ve demokrasimizin temel
değerlerini sarsmaktadır. Kapalı kapılar ardında birkaç kişinin hazırladığı bu proje
önce meclis komisyonunda, arkasından genel mecliste yangından mal kaçırır
gibi, kavga dövüş kabul ettirildi. Ardından hafızalarda utanç verici sahneler
bıraktı. Son anayasa değişikliliğin aceleye getirilmesi, tartışmaya imkan
vermemesi çok hatalıydı. 1960 darbesinin bir kurumu olan 1960’in Kurucu
Meclisini onaylamasak da çalışma metodunu onaylamak durumundayız.
Anayasa maddelerini hazırlayanların ve televizyonda
savunuculuğunu yapanların sözlerinden anladığımız, bu maddelerle yetinmeyip
daha da radikalleşme yollarına gideceklerini sezmek mümkün.
Atatürk’ün en büyük eserimdir dediği TBMM’nin kapısına
darbeciler ’60 ve ’80 darbecileri kilit takmıştı. 15 Temmuz hareketinde de
meclis bombalandı. Bu anayasa paketi parlamenter sisteme karşıdır, TBMM’nin
manevi yapısına konmuş bir dinamittir. Anayasa değişikliği gündeme geldiğinden beri resmî beyanlarda,
yazılı ve sözlü basında konu ile ilgili bütün konuşmalarda duyduğumuz en çok
geçen kelime “sistem” oldu. “Getirilen sistem” vs. Aslında sistem yerine
“rejim” sözü daha uygun olur. Benzer olmalarına rağmen kökü idare etmekten
(Latince regere) gelen rejim kelimesi yerine oturmaktadır. Sistem,
parçaların bir araya gelerek bütünleşmesini ifade eder. “Anayasa sistemi” evet
doğrudur. Kanunlarla birlikte bir bütünü ifade eder. “Getirilen sistem ” demek
ise yanlıştır. Yanlıştır, getirilen (her ne ise), “nevi şahsına münhasır”
kendine özgü bir ucubedir. O bahis ayrı.
Yanlıştır çünkü getirmek istediklerine sistem bile
diyemeyiz. Var olanları bir araya getirmek değil, aksine yapılan, olanları
dağıtmaya yöneliktir. Yapmak istedikleri değişiklik aslında idare etme tarzı ile,
rejimle ilgilidir. Doğrudan rejimin kendisi özü ile ilgilidir. Hedef rejimin
kendisidir. Bu değişiklikle, yapmak istedikleriyle, artık demokrasinin
varlığından Cumhuriyetimizin baki kaldığından söz edebilir miyiz? Cumhuriyet ve
demokrasi içi boşaltılmış birer yafta haline gelecektir.
“Parlamento güçlenecek”miş... Millet iradesini temsil eden
milletvekillerinin elinden atama yetkisini alıyorsunuz. Yargı bağımsızlığını
siyasallaştırmıştınız. Gensoruyu kaldırarak denetleme yetkisini de kaldırıyorsunuz.
Denetleme toptan kalkmış oluyor. Bütün bu yetkileri tek bir adama teslim ederek
onu olağan üstü yetkilerle donatıyorsunuz. TBMM’ nin temel fonksiyonlarını
kaldırarak mı güçlendireceksiniz?
“Yeni sistem terörün sonunu getirecek”miş... 15 seneyi bulan
iktidarınız döneminde değil terörü sonlandırmak, icraatınızla daha da
körüklediniz. Rejim değişikliği ile mi olacak? Tek adamın elinde sihirli bir
değnek mi var? “Yeni sistem ”! , “Yeni Türkiye” diyorsunuz. Bu sözler bana
27 Mayıs döneminin başında “ İkinci Cumhuriyet” deyip sonra da
devletin sürekliliğine ters düştüğünü fark edince bu sloganı ağızlarına
almaktan vaz geçtiklerini hatırlatıyor. Bu gibi ciddiyetten uzak sözlerin
icraatın başında olan kişilere ait olduğuna inanmakta zorluk çekiyoruz.
Mana itibariyle söyledikleri gerçeklerden uzak, tutarsız ve
kandırıcı… İfade tarzları ve kullandıkları kelimeler ise çoğu zaman
yanlış.
Kuşkulu ve endişeli miyiz? Evet, öyleyiz. Aynı zamanda
nereden nereye gelindi diye hüzünlüyüz. Ama asla ümitsiz değiliz. Referandumdan
yüksek sesle “hayır” çıkmasını ümit ediyoruz. “Hayır” diyeceğiz ve hayırlı
olmasını dileyeceğiz. Milletimizin sağduyusuna ve vefasına güveniyoruz.
(*) Nilüfer GÜRSOY BAYAR, Türk siyasetçi. XIII. dönem
Bursa, XV. ve XVI. dönem İstanbul milletvekilliği yapmıştır. Eski
cumhurbaşkanlarından Celâl Bayar'ın kızıdır.
